Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Έρευνας (ΕΗΔΕ)
του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (I.T.E.) Ν. 4521/2018 (άρθρα 21-27 Κεφ.Ε’)

 

Σύμφωνα με το νέο και σε εφαρμογή από 03-09-2018 εθνικό κανονιστικό πλαίσιο Ν. 4521/2018 (άρθρα 21-27 Κεφ.Ε’ ‘Επιτροπές Ηθικής και Δεοντολογίας της Έρευνας’) σε κάθε ερευνητικό φορέα (άρθρ. 13 Α Ν. 4310/2014) συνιστάται, συγκροτείται, ανασυγκροτείται και λειτουργεί ‘Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Έρευνας (ΕΗΔΕ)’. Σκοπός των ΕΗΔΕ είναι να παρέχουν σε ηθικό και δεοντολογικό επίπεδο εγγύηση αξιοπιστίας των ερευνητικών έργων που διεξάγονται στους ερευνητικούς φορείς. Οι ΕΗΔΕ ελέγχουν αν ένα ερευνητικό έργο διενεργείται με σεβασμό στην αξία των ανθρώπινων όντων στην αυτονομία των προσώπων που συμμετέχουν, στην ιδιωτική ζωή και τα προσωπικά τους δεδομένα, καθώς και στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον. Οι ΕΗΔΕ ελέγχουν επίσης την τήρηση των γενικά παραδεδειγμένων αρχών της ακεραιότητα της έρευνας και των κριτηρίων της ορθής επιστημονικής πρακτικής.

Στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) η ‘Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας’ (ΕΗΔΕ) του ανασυγκροτήθηκε, συστήθηκε, διορίζεται και λειτουργεί, με τις σχετικές για αυτό το θέμα απόφαση/εις του ΔΣ του ΙΤΕ (αρ. πρακτικού απόφαση ΔΣ ΙΤΕ ΕΗΔΕ ανασυγκρότηση 380/27-6/20-07-2018) κατά τις διατάξεις των σχετικών άρθρων 21-27 του Ν. 4521/2018, τις σχετικές αποφάσεις του ΔΣ, και το εκάστοτε εν ισχύ κανονιστικό πλαίσιο και σχετικούς εσωτερικούς κανονισμούς αρχών και λειτουργίας της ΕΗΔΕ και ΙΤΕ.

Σύνθεση – Θητεία ΕΗΔΕ (Βλ. Αρθρ. 22 Ν.4521/2018)

Η ΕΗΔΕ είναι διεπιστημονική, συγκροτήθηκε και ανανεώθηκε με τις ανωτέρω σχετικές αποφάσεις του ΔΣ του ΙΤΕ κατά τα άρθρα 21-27 Ν. 4521/2018. Η διάρκεια της θητείας των μελών των ΕΗΔΕ είναι τριετής και μπορεί να ανανεωθεί μία μόνο φορά. Η ΕΗΔΕ στο ΙΤΕ αποτελείται από επτά (7) τακτικά μέλη, επτά (7) αναπληρωτές των τακτικών μελών. Η τρέχουσα σύνθεση της ΕΗΔΕ (βλ. αρ. πρακτικού απόφαση ΔΣ ΙΤΕ ΕΗΔΕ ανασυγκρότηση 380/27-6/20-07-2018) είναι η εξής: 1. Απόστολος ΚΑΡΑΝΤΑΝΑΣ, Συν.Μέλος ΔΕΠ ΙΤΕ/ΙΠ & Καθηγητής Τμήματος Ακτιν. Ιατρικής Πανεπιστημίου Κρήτης, ως Πρόεδρο με αναπληρωτή τον Σωτήρη ΙΩΑΝΝΙΔΗ, Ερευνητής Α΄ ΙΤΕ/ΙΠ, 2. Σταυρούλα ΤΣΙΝΟΡΕΜΑ, Καθηγήτρια Σύγχρονης & Νεότερης Φιλοσοφίας, Βιοηθικής, Τμήμα ΦΚΣ, Πανεπιστημίου Κρήτης, ως Αντιπρόεδρο με αναπληρώτρια την Μαρία ΚΑΛΛΕΡΓΗ, Αναπλ. Καθηγήτρια Τμήμα Βιοιατρικής Μηχανικής, Παν. Δυτ. Αττικής & Επισκ. Ερευνήτρια ΙΒΕΑΑ, 3. Μαρία ΚΛΑΠΑ, Ερευνήτρια Β΄ ΙΤΕ/ΙΕΧΜΗ, ως μέλος με αναπληρωτή τον Ιωσήφ ΚΛΗΡΟΝΟΜΟΣ, ΕΤΕ ΙΤΕ/ΙΠ, 4. Αργυρώ ΚΛΙΝΗ, ΕΛΕ Β΄ ΙΤΕ/ΙΗΔΛ, ως μέλος με αναπληρωτή τον Ηλία ΑΠΕΡΑΘΙΤΗΣ, ΕΛΕ Β΄ ΙΤΕ/ΙΗΔΛ, 5. Νικόλαος ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ, Ερευνητής Γ΄ ΙΤΕ/ΙΜΣ, ως μέλος με αναπληρωτή τον Γεώργιο – Ιωάννης ΠΑΠΑΓΟΥΝΟΣ, Ερευνητής Φιλοσοφίας & Βιοηθικής, 6. Κυριακή ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΥ, Συν Μέλος ΔΕΠ ΙΤΕ/ΙΜΒΒ & Επικ. Καθηγήτρια Τμήμα Νευροφυσιολογίας, Βιολογικό Παν. Κρήτης, ως μέλος, με αναπληρωτή τον Θεόδωρο ΚΩΣΤΕΑΣ, ΕΛΕ Α΄ ΙΤΕ/ΙΜΒΒ. 7. Αικατερίνη ΤΣΑΚΩΝΑ, Νομικό Επιστήμονα & Έμμισθη Δικηγόρος ΙΤΕ, ως μέλος με αναπληρώτρια την Ελένη ΧΑΤΖΗΓΩΓΟΥ–ΤΡΑΓΑΝΙΤΗ, νομικός επιστήμονας & Έμμισθη Δικηγόρος ΙΤΕ.

Αρχές που διέπουν την λειτουργία και άσκηση καθηκόντων μελών ΕΗΔE

Τήρηση εχεμύθειας, εξάλειψη/αποφυγή σύγκρουσης συμφερόντων, αμεροληψία, εξάλειψη/αποφυγή κινδύνου ασυμβίβαστων, αντικειμενικότητα, ανεξαρτησία, διεπιστημονικότητα, πλουραλισμός, εξάλειψη επαγγελματικής σκοπιμότητας. Επιπλέον ορίζεται κατ’ αρθρο 26 Ν. 4521/2018 ‘Ασυμβίβαστα - Σύγκρουση συμφερόντων’ ότι: «1. Η ιδιότητα του μέλους Ε.Η.Δ.Ε. είναι ασυμβίβαστη με τις ιδιότητες: α. του Πρύτανη, του Αντιπρύτανη και του Κοσμήτορα, καθώς και μέλους της Επιτροπής Ερευνών ή Προέδρου Τμήματος του οικείου Α.Ε.Ι., β. του Προέδρου και μέλους του Διοικητικού Συμβουλίου και του Ε.Σ.Ι. του οικείου ερευνητικού και τεχνολογικού κέντρου ή ινστιτούτου του άρθρου 13Α του ν. 4310/2014. 2. Μέλος της Ε.Η.Δ.Ε. έχει κώλυμα συμμετοχής στη συνεδρίαση σε κάθε περίπτωση κατά την οποία μπορεί να προκύψει σύγκρουση συμφερόντων. Σύγκρουση συμφερόντων προκύπτει όταν μέλος της Ε.Η.Δ.Ε. έχει συμφέρον το οποίο μπορεί να επηρεάσει ή φαίνεται να επηρεάζει την αμερόληπτη και αντικειμενική εκτέλεση των καθηκόντων του. Ως τέτοιο νοείται οποιοδήποτε πιθανό πλεονέκτημα υπέρ του ιδίου ή του συζύγου του ή συγγενούς α βαθμού. Σε περίπτωση δήλωσης τέτοιου κωλύματος αναφορικά με συγκεκριμένη υπό αξιολόγηση πρόταση, το μέλος που δηλώνει το κώλυμα αντικαθίσταται από τον αναπληρωτή του. 3. Τα μέλη των Ε.Η.Δ.Ε., οι εισηγητές και κάθε εμπλεκόμενο μέλος που ασκεί υποστηρικτικό έργο έχουν υποχρέωση τήρησης εχεμύθειας για τις υπό αξιολόγηση ερευνητικές προτάσεις.»

Αρμοδιότητες ΕΗΔΕ κατ’ αρθρ.23 Ν.4521/2018:

«1. Αρμοδιότητα της Ε.Η.Δ.Ε. είναι να διαπιστώνει αν συγκεκριμένο ερευνητικό έργο που πρόκειται να εκπονηθεί στο …ερευνητικό φορέα δεν αντιβαίνει στην κείμενη νομοθεσία και αν συνάδει με γενικά παραδεδεγμένους κανόνες ηθικής και δεοντολογίας της έρευνας ως προς το περιεχόμενο και προς τον τρόπο διεξαγωγής της. Η Ε.Η.Δ.Ε. αξιολογεί την ερευνητική πρόταση και: α. την εγκρίνει ή β. προβαίνει σε συστάσεις και σε εισηγήσεις για την αναθεώρησή της, εφόσον προκύπτουν ηθικά και δεοντολογικά κωλύματα. Οι συστάσεις και εισηγήσεις πρέπει να είναι ειδικά αιτιολογημένες. Η Ε.Η.Δ.Ε. μπορεί, όποτε κρίνει σκόπιμο, να ζητήσει περαιτέρω πληροφορίες ή διευκρινίσεις από τον επιστημονικό υπεύθυνο του ερευνητικού έργου και να παρακολουθεί την εξέλιξη των ερευνητικών έργων που έχει εγκρίνει.

2. α. Τα χρηματοδοτούμενα ερευνητικά έργα που, κατά δήλωση του επιστημονικού υπευθύνου, περιλαμβάνουν έρευνα στον άνθρωπο, σε υλικό που προέρχεται από άνθρωπο, όπως γενετικό υλικό, κύτταρα, ιστοί και προσωπικά δεδομένα, σε ζώα ή στο περιβάλλον, φυσικό και πολιτιστικό,  υποβάλλονται υποχρεωτικά για έγκριση στην Ε.Η.Δ.Ε. και το έργο δεν μπορεί να αρχίσει να υλοποιείται στο …. ή τον ερευνητικό φορέα αν δεν λάβει προηγουμένως τη σχετική έγκριση.

β. Εκτός από τα ερευνητικά έργα της περίπτωσης α, η Ε.Η.Δ.Ε. μπορεί να εξετάσει, ύστερα από αίτηση ενδιαφερόμενου προσώπου ή καταγγελία, και άλλο ερευνητικό έργο και να γνωματεύσει για θέματα ηθικής και δεοντολογίαςπου αφορούν άρθρο προς δημοσίευση σε επιστημονικό περιοδικό ή υπό εκπόνηση διπλωματική εργασίαή διδακτορική διατριβή.

γ. Οι αποφάσεις της Ε.Η.Δ. Ε. είναι δεσμευτικέςγια το Α.Ε.Ι. και τον ερευνητικό φορέα.

3. Αν η νομοθεσία προβλέπει έγκριση ή αδειοδότηση του έργου από άλλη αρμόδια δημόσια υπηρεσία, διοικητικό όργανο ή ανεξάρτητη διοικητική Αρχή, η σχετική απόφαση της Ε.Η.Δ.Ε. δεν υποκαθιστά την εν λόγω έγκριση ή αδειοδότηση.

4. Η Ε.Η.Δ.Ε. αποφασίζει μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα, το οποίο δεν μπορεί να υπερβαίνει τις δεκαπέντε (15) ημέρες από την υποβολή της αίτησης και τη συγκέντρωση όλων των απαραίτητων συνοδευτικών εγγράφων. Αν, μέσα στη προθεσμία αυτή, η Ε.Η.Δ.Ε. δεν εκδώσει απόφαση, η αίτηση θεωρείται εγκεκριμένη.

5. Σε περίπτωση καταγγελίας, η Ε.Η.Δ.Ε. αποφασίζει το αργότερο μέσα σε δεκαπέντε (15) ημέρες από την υποβολή της καταγγελίας. Αν μέσα στην προθεσμία αυτή δεν εκδοθεί απόφαση, η καταγγελία θεωρείται ότι έχει απορριφθεί.

6. Κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να καταθέσει, ενώπιον της Ε.Η.Δ.Ε., μέσα σε δέκα (10) ημέρες από την έκδοση της απόφασης, αίτηση θεραπείας κατά των συστάσεων της Επιτροπής υποβάλλοντας νέα στοιχεία. Για την εξέταση της αίτησης θεραπείας η Ε.Η.Δ.Ε. ζητά τη γνώμη της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής, η οποία οφείλει να τη διατυπώσει μέσα σε δεκαπέντε (15) ημέρες. Αν η Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής δεν διατυπώσει γνώμη μέσα στην ανωτέρω προθεσμία, η Ε.Η.Δ.Ε. προχωρεί στην εξέταση της αίτησης θεραπείας χωρίς τη γνώμη της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής.»

Υποβολή προτάσεων Άρθρ. 24 Ν. 4521/2018:

«1. Η πρόταση ερευνητικού έργου που υποβάλλεται για έγκριση από την Ε.Η.Δ.Ε., πρέπει απαραιτήτωςνα περιλαμβάνει ερωτηματολόγιοκαι συνοπτική έκθεσησχετικά με την καταλληλότητα και συμβατότητα του ερευνητικού έργου με την ισχύουσα νομοθεσία. Στην έκθεση αυτή ο επιστημονικός υπεύθυνος προσδιορίζει αν ο σκοπός και η μεθοδολογία του ερευνητικού έργου συμβιβάζονται με τις αρχές της ηθικής και τη νομοθεσία.

 2. Οι αιτήσεις και τα ανωτέρω συνοδευτικά έγγραφα υποβάλλονται από τον επιστημονικό υπεύθυνο του έργουηλεκτρονικά, μέσω του διαδικτυακού τόπου του οικείου … ερευνητικού φορέα. Οι εν λόγω αιτήσεις και τα συνοδευτικά έγγραφα μπορεί να υποβάλλονται … ήστο Δ.Σ. του ερευνητικού φορέα για να διαβιβαστούν στηνΕ.Η.Δ.Ε..

3. Ο Πρόεδρος της Ε.Η.Δ.Ε. ορίζει για κάθε αίτηση που υποβάλλεται εισηγητή, κατά προτεραιότητα μέλος της Ε.Η.Δ.Ε., ανάλογα με το επιστημονικό αντικείμενο του ερευνητικού έργου. Αν το γνωστικό αντικείμενο του έργου δεν μπορεί να καλυφθεί από τα μέλη της Ε.Η.Δ.Ε., ορίζεται εξωτερικός εμπειρογνώμονας, ο οποίος γνωμοδοτεί. Οι συνεδριάσεις της Ε.Η.Δ.Ε. μπορεί να γίνονται εξ αποστάσεως με ηλεκτρονικά μέσα.»

Λειτουργία ΕΗΔΕ Άρθρo25 Ν.4521/2018:

“1. Η Ε.Η.Δ.Ε. συνεδριάζει τακτικά μία (1) φορά το μήνα και εκτάκτωςόποτε ζητηθεί αυτό από τον Πρόεδρό της, τον Πρόεδρο της Επιτροπής Ερευνών του Α.Ε.Ι. ή τον Πρόεδρο του Δ.Σ. του ερευνητικού φορέα.

 2. Ο Πρόεδρος της Ε.Η.Δ.Ε. έχει την ευθύνη για την εύρυθμη λειτουργία της Επιτροπής και συγκαλεί και διευθύνει τις συνεδριάσεις της.

 3. Η Ε.Η.Δ.Ε. βρίσκεται σε απαρτία όταν είναι παρόντα τρία (3) τουλάχιστον μέλη της, αν είναι πενταμελής, ή τέσσερα (4) τουλάχιστον μέλη της, αν είναι επταμελής, συμπεριλαμβανομένου του Προέδρου ή του Αντιπροέδρου της, καθώς και ενός από τα μέλη της που δεν ανήκουν στο ΑΕΙ, και αποφασίζει με πλειοψηφία των παρόντων.

 4. Τα μέλη της Ε.Η.Δ.Ε. δεν δικαιούνται αμοιβή ή άλλη αποζημίωση για τη συμμετοχή τους στις συνεδριάσεις της.

 5. Η Επιτροπή Ερευνών του Α.Ε.Ι./Δ.Σ. του ερευνητικού φορέα καταρτίζει Κανονισμό Αρχών και Λειτουργίας των Ε.Η.Δ.Ε.. Στον Κανονισμό εξειδικεύονται οι βασικές αρχές ηθικής και ακεραιότητας της έρευνας που διεξάγεται στο οικείο Α.Ε.Ι./ερευνητικό φορέα, η διαδικασία υποβολής των προτάσεων και τα συνοδευτικά έγγραφα αυτής, η διαδικασία αξιολόγησής του από την Ε.Η.Δ.Ε., οι τρόποι συνεργασίας μεταξύ των Ε.Η.Δ.Ε. και της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και άλλης αρμόδιας αρχής, καθώς και κάθε άλλο θέμα σχετικό με τη λειτουργία των Ε.Η.Δ.Ε..”

 

Πρακτικά Βήματα Διαδικασίας Υποβολής προς  ΕΗΔΕ ΙΤΕ

  1. Υποχρεωτικά σε ότι αφορά τα έργα ερευνητικά που η έρευνα σε αυτά ΔΕΝ περιλαμβάνει έρευνα στον άνθρωπο, σε υλικό που προέρχεται από άνθρωπο, όπως γενετικό υλικό, κύτταρα, ιστοί και προσωπικά δεδομένα, σε ζώα ή στο περιβάλλον, φυσικό και πολιτιστικό, οι ΕΥ αυτών των έργων συμπληρώνουν το επισυναπτόμενο έντυπο Υπ. Δήλωση Ν. 1599 [επισυνάπτεται το έντυπο/λαμβάνουν από γραμματείς ινστιτούτων/ΕΗΔΕ] , τα οποία υποβάλλονται υποχρεωτικά μετά λοιπών συνοδευτικών για έγκριση αποδοχής εκτέλεσης έργου στο ΙΤΕ από το ΔΣ ΙΤΕ.
  2. Σε ότι αφορά όλα τα άλλα ερευνητικά έργα που η έρευνά τους ΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ μεέρευνα στον άνθρωπο, σε υλικό που προέρχεται από άνθρωπο, όπως γενετικό υλικό, κύτταρα, ιστοί και προσωπικά δεδομένα, σε ζώα ή στο περιβάλλον, φυσικό και πολιτιστικό, αυτά υποβάλλονται ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ προς έγκριση στην ΕΗΔΕ σύμφωνα με τις προαναφερόμενες διατάξεις και εν ισχύ διαδικασία.
  3.  Σε ότι αφορά λοιπά θέματα αρθρ. 23.2.β. υποβάλλονται κατά τις προαναφερόμενες διατάξεις στην ΕΗΔΕ.
  4. Σε όλες τις ανωτέρω περιπτώσεις, ΟΛΑ τα απαραίτητα έντυπα, αιτήσεις, δικαιολογητικά, τυχόν ερωτήματα πρέπει να υποβάλλονται, αποστέλλονται, πλήρη, σε ηλεκτρονική μορφή, προς την ΕΗΔE ehde@admin.forth.gr- Υποχρεωτικά υποβάλλονται ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ κατ’αθρ. 24 N.4521/2018 τα εξής: Φόρμα Αίτησης, «Eρωτηματολόγιο, συνοπτική έκθεση σχετικά με την καταλληλόλητα και συμβατότητα του ερευνητικού έργου με την ισχύουσα νομοθεσία. Στην έκθεση αυτή ο επιστημονικός υπεύθυνος προσδιορίζει αν ο σκοπός και η μεθοδολογία του ερευνητικού έργου συμβιβάζονται με τις αρχές της ηθικής και τη νομοθεσία».

  • Νομοθετήματα - Σύνδεσμοι – Σημεία ενημέρωσης & επικοινωνίας – Αρμόδιες ρυθμιστικές Αρχές - χρήσιμα στο πλαίσιο και για σκοπό αξιολόγησης, έλεγχος ερωτημάτων/αιτημάτων αρμοδιότητας ΕΗΔΕ ή/και επιστημονικά υπεύθυνους χρηματοδοτούμενων ερευνητικών εργασιών/έργων που κατά δήλωση του επιστημονικά υπευθύνου περιλαμβάνουν έρευνα στον άνθρωπο, σε υλικό που προέρχεται από άνθρωπο, όπως γενετικό υλικό, κύτταρα, ιστοί και προσωπικά δεδομένα, σε ζώα ή στο περιβάλλον, φυσικό και πολιτιστικό που υποβάλλονται υποχρεωτικά για έγκριση στην ΕΗΔΕ/άλλα σχετικά ερωτήματα, έργα (βλ. σχετικά με τον απαιτούμενο κατ’ άρθρα 21-27 Ν. 4521/2018 έλεγχο, αξιολόγηση υποβληθείσας αίτησης, έκθεσης σχετικά «…με την καταλληλόλητα και συμβατότητα ερευνητικού έργου με την ισχύουσα νομοθεσία. Στην έκθεση αυτή ο επιστημονικός υπεύθυνος προσδιορίζει αν ο σκοπός και η μεθοδολογία του ερευνητικού έργου συμβιβάζονται με τις αρχές της ηθικής και τη νομοθεσία») :
    • Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής / National Bioethics Commission σύνδεσμοι σχετικά με νομοθεσία και βιοηθική (πχ Πειραματόζωα, Δεοντολογία, Βιοιατρική, Βιοποικιλότητας)
    • Δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, ευαίσθητα, βιομετρικά, γενετικά, βιολογικό υλικό:
      • Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων) (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) (GDPR - ‘Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων’), Ν. 2472/1997, Ευρωπαϊκή Σύμβαση των δικαιωμάτων του Ανθρώπου (Άρθρο 8), Χάρτης θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Άρθρο 8), και από την Διακήρυξη της UNESCO για τα γενετικά δεδομένα
      • Για τα σχετικά ερωτήματα/θέματα/εγκρίσεις κλπ. περί δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα & ερευνητικές εργασίες/έργα που εκτελούνται στο ΙΤΕ & θέματα αρμοδιότητας του Υπεύθυνου Προστασίας Δεδομένων-ΙΤΕ (for FORTH DPO GDPR related issues please contact): dpo@admin.forth.gr και Εθνική Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα
    • Βιοϊατρική:
      • Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τη Βιοϊατρική, γνωστή και ως Σύμβαση του Οβιέδο, όπως έχει ενσωματωθεί στην Ελληνική νομοθεσία με το Ν. 2619/1998, Πρόσθετο Πρωτόκολλο της Σύμβασης για την Βιοϊατρική Έρευνα και τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, Διακήρυξη της UNESCO για το Ανθρώπινο Γονιδίωμα 1997 (μη δεσμευτικού νομικού χαρακτήρα). Ειδικότερα θέματα βιοϊατρικής, π.χ. θέμα κλινικών μελετών φαρμάκων, όπως ρυθμίζονται από την Κοινοτική Οδηγία 2001/20, 2005/28 και την ΔΥΓ3/89292/2003. Ειδικά θέματα ιατρικών και γενετικών (ευαίσθητων προσωπικών) δεδομένων προσώπων ρυθμιζόμενα από το Ν. 2472/1997, η Διακήρυξη της UNESCO για τα Γενετικά Δεδομένα 2003 (μη δεσμευτικού νομικού χαρακτήρα). Ειδικά θέματα που αφορούν την έρευνα σε βλαστοκύτταρα: Guidelines for the Conduct of Human Embryonic Stem Cell Research (version I, December 21, 2016), ISSCR http://www.isscr.org/docs/default-source/all-isscr-guidelines/guidelines-2016/isscr-guidelines-for-stem-cell-research-and-clinical-translation.pdf?sfvrsn=4
    • Πειραματόζωα:
      • ΠΔ 56/2013 (ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ ΥΠ' ΑΡΙΘΜ. 56 Προσαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας στην Οδηγία 2010/63/ΕΕ «σχετικά με την προστασία των ζώων που χρησιμοποιούνται για επιστημονικούς σκοπούς»),
      • Οδηγία 2010/63 Προστασία των σπονδυλωτών, πειραματόζωων για ερευνητικούς σκοπούς,
      • Βιοποικιλότητα - Περί εφαρμογών της βιοτεχνολογίας για τη δημιουργία Γενετικά Τροποποιημένων Οργανισμών (ΓΤΟ):
        • ΥΑ 227//2017 (ΥΑ 2275/128098 ΦΕΚ Β 4287 2017) Τροπ.ΥΑ 38639/2017/2005 περί περιορισμών ή απαγόρευσης καλλιέργειας γενετικά τροποποιημένων οργανισμών (712154),
        • Κανονισμό 1946/2003, Regulation (EC) No 1946/2003 of the European Parliament and of the Council of 15 July 2003 on transboundary movements of genetically modified organisms (Text with EEA relevance)
        • Οδηγίες 2001/18/ΕΚ, Directive 2001/18/EC of the European Parliament and of the Council of 12 March 2001 on the deliberate release into the environment of genetically modified organisms and repealing Council Directive 90/220/EEC - Commission Declaration
        • Σύμβαση του ΟΗΕ για την βιολογική ποικιλότητα και το συνοδευτικό της Πρωτόκολλο για την Βιοασφάλεια
        • Environment - Legislation for the protection of animals used for scientific purposes (EUROPA & http://ec.europa.eu/environment/chemicals/lab_animals/index_en.htm)
  • Ευρωπαϊκός Χάρτης και
  • Κώδικας Δεοντολογίας έρευνας και ερευνητών,
  • Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας Ν. 3418/2005 Περί δικαιωμάτων (νοσοκομειακών) ασθενών, ιατρικό απόρρητο (αρθρο 13) κοκ, και αρθρ. 47 Ν.2071/1992, ΥΑ Γ2Β/2017 και ΥΑ Α3Δ/2017 περί δικαιωμάτων (νοσοκομειακών) ασθενώ κοκ